Мастит бу — бир ёки иккала кўкраклардаги сут бези тўқималарида инфексия пайдо бўлиши билан кечадиган касаллик. Бу одатда эмизикли аёлларда келиб чиқади.
Кўкракда кўпинча қаттиқ, оғриқли соҳа бўлиши мумкин. Бу ҳолат сут каналининг бекилиб қолиши ёки бактериаяларнинг тери орқали кўкракка кириши натижасида юзага келади. Кўпинча бу ҳолат бола туғилгандан бошлаб дастлабки 3 ой ичида ривожланади, лекин 2 йилдан сўнг ўз белгиларини юзага чиқаради.
Баъзи оналар ўз чақалоқларини сутдан нотўғри ажратишлари натижасида ҳам уларда мастит келиб чиқади. Кўпигина ҳолатларда, мастит пайтида эмизишни давом эттириш керак. Мастит одатда, фақат битта кўкракда бўлади.
Мастит белгилари
Мастит белгилари тезкорлик билан ривожланиши мумкин. Булар қуйидагилар:
- Кўкрак соҳасида қизариш ва шиш;
- Кўкракнинг таъсирланган соҳасига текканда оғриқ ҳисси;
- Кўкракнинг таъсирланган соҳасига текканда иссиқлик ҳисси бўлиши;
- Кўкракдаги ачишиш ҳисси, у доимо мавжуд бўлиши мумкин ёки айнан эмизиш пайтида;
- Гриппга ўхшаш аломатлар.
Қуйидаги аломатлар мавжуд бўлиши мумкин:
- Ташвиш ва стрессни ҳис қилиш;
- Совқотиш ҳисси ва титроқ;
- Тана ҳарорати кўтарилиши;
- Чарчоқ;
- Бутун танада оғриқ сезиш;
- Безовталик ҳисси.
Даволаш
Даволашнинг биринчи йўналиши бу ўз-ўзидан ёрдам берадиган воситалардир, масалан, овқатлантириш пайтида кўкрак тўғри дренажланиши таъминланади.
Шифокор инфексияни даволаш мақсадида антибиотикларни буюриши мумкин. Улар шунингдек, агар сабаби шу бўлса, тиқилиб қолган сут йўлларини даволаш усулларини ҳам тавсия қиладилар.
Баъзи тадқиқотлар шуни кўрсатадики, бунда антибиотиклар ёрдам бермайди ва уларни эмизиш пайтида қўллаш ман этилган бўлиши мумкин. Дастлаб доривор бўлмаган воситаларни қўллаб кўриш керак.
Агар асоратлар юзага келса ва вазият тез ривожланса, ва бу жиддийроқ бўлиб кўринса, касалхонага ётқизиш ва антибиотиклар билан даволаш тавсия этилади.
Мастит сабаблари
Мастит, қачонки эмизишда одатда, сут йўлининг бекилиб қолиши ёки тиқин пайдо бўлиши натижасида юзага келади. Блокланиш сут туриб қолишига сабаб бўлади, қачонки, ишлаб чиқарилган сут овқатлантириш пайтида чиқмай қолади ва кўкракда қолади.
Бундай вазиятда чақалоқда қуйидаги ҳолатлар юзага келиши мумкин:
- Кўкракка тўғри ёпишмайди;
- Кўкракдан сутни сўришда қийналади;
- Эмиш ҳолати камаяди.
Сут каналлари масалан, қаттиқ кийим туфайли кўкракдаги босим сабаб ҳам бекилиб қолиши мумкин. Кўпинча, оналар кўкрак боланинг бурун йўлини бекитиб қўймаслиги учун ҳар куни бир хил жойига бармоқ қўйишади. Бу соҳа кейинчалик тиқилиб қолган каналга айланади.
Сутнинг тўғри чиқарилишига тўсқинлик қиладиган ҳар қандай нарса одатда сутнинг туриб қолишига ва бу кўпинча сут йўлларининг тиқилиб қолишига олиб келади. Умуман олганда, бактериялар янги она сутида кўпаймайди. Бироқ, агарда сут йўллари бекилиб қолса ёки уларда сут туриб қолса, шу ерда инфексиялар кўпайиш эҳтимоллиги юқори бўлади.
Тери юзасидаги бактериялар кўкракка кичик ёриқлар ёки тешикчалар орқали кириши мумкин.
Мастит каби касалликларнинг юзага келишида бирламчи омил сифатида ёш онанинг болани тўғри эмизиш ҳақидаги билим ва кўникмаларининг етишмаслиги ётади.
Маститни уй шароитида даволаш
Қуйидаги ўз-ўзини парвариш қилиш усуллари кўпинча эмизиш пайтида бекилиб қолган сут йўлини очиш учун қўлланилади:
- Тўғри эмизиш бўйича билим олиш;
- Кўп суюқлик ичиш ва етарлича дам олиш;
- Тез-тез эмизиб туриш, агар овқатлантириш имкони бўлмаса кўкракдаги сутни соғиб ташлаш;
- Таъсирланган кўкрак билан овқатлантиришни бошлаш, бу унинг кўпроқ дренажланишига олиб келади;
- Озиқлантириб бўлгандан сўнг, қолган сутни секинлик билан соғиб ташлаш;
- Мутахассис билан биргаликда кичкинтой кўкракдан тўғри озиқлана олаётганлигини текшириш ва маслаҳат олиш;
- Турли озиқлантириш усулларини синаб кўриш, кўкракдаги сутни тугатадиган энг самарали усулни топиш;
- Ҳолатни тез-тез ўзгартириш;
- Озиқлантиришдан олдин кўкракни иситилган компресс билан иситиб олиш, чунки бундай қилиш баъзан чақалоқ сут қабул қилишини осонлаштириши мумкин.
- Озиқлантирилганадан сўнг, салқин компрессларни қўллаш;
- Кенг кийим кийиш;
- Дренажни осонлаштиришнинг энг яхши йўли бу боланинг иягини тиқин пайдо бўлган каналга қаратиш;
- Оғриқни йўқотиш мақсадида кўкракка илиқ сув билан намланган мато қўйиш.