Бу ном билан 15 та кимёвий элемент: лантан (Z=57) ва 14 та лантаноидлар (Se, Z=58 дан, Lu, З=71 гача)нинг тарихий номидир. Бу элементлар Менделеэв даврий жадвалининг олтинчи даврида жойлашган. сийрак ер элементлари жумласига яна скандий (Z=21) ва иттрий (Z=39) киради. Чунки бу элементларнинг очилиши ва ўрганилиши тарихи сийрак ер элементларининг тарихи билан чамбарчас bog‘liqdir.Табиатда сийрак ер элементлари одатда бир-бири билан яқин учрайди. Ҳозирда 250 га яқин сийрак ер элементларининг минераллари маълум бўлиб, уларни мумтоз сийрак элементларга қўшиб bo‘lmaydi. XIX-asrda ва ХХ-аср бошларида 100 дан ортиқ сийрак ер элементи кашф этилгани эълон қилинди, аммо, бу кашфиётларнинг кўпи хато эканлиги аниқланди. Ҳақиқатда эса табиатда қанча сийрак ер элементи мавжуд эканлигини ҳеч ким аниқ айтиб бера olmadi.
Бу уларнинг биринчи жумбоқ томони эди. Иккинчиси эса сийрак тер элементларининг кимёвий ўхшашлигидир. Битта сийрак ер элементини бошқасидан ажратиб олиш учун кўп минглаб турли хил кимёвий операцияларни олиб боришга ва йиллаб вақт сарфлашга тўғри келган. Нима учун сийрак ер элементлари жуда ўхшаш? Буни ҳам ҳеч ким тушунтириб бера олмади. Ниҳоят учинчи жумбоқ: бирикмалар таркибида уч валентли бўладиган сийрак ер элементларини кимёвий элементларнинг даврий системасида қандай жойлаштириш керак? Бу саволларга жавоб топиш асосан физикларга қолди, аммо кимёгарлар ҳам мумкин бўлган ҳамма имкониятлардан фойдаландилар. Улар сийрак ер элементларини бир қаторга (атом массаларининг ортиб бориши тартибида) тўғри жойлаштириб, бу элементларнинг сонини тахминий аниқладилар.
1794 йилда Фин кимёгари Ю. Гадилон иттрийли «ер»ни, яъни, иттрий оксидини олиши билан сийрак ер элементларининг тарихи бошланди. Шуни ҳам айтиш керакки, бирорта ҳам сийрак ер элементи дастлаб металл ҳолида олинмади. Барчаси аввали «ер»-оксид ҳолида олинди. Гадолиннинг "иттрийли ер"и, ва 1803 йилда Бертселиус, Хизингер ва Клапрот кашф этган "церийли ер"лар индивидуал кимёвий бирикма бўлмай, балки, бир неча сийрак ер элементлари оксидларининг аралашмасидир. Бундай аралашмалар таркибини кетма-кет тартибда ажратиш сийрак ер элементларининг тарихнинг айнан ўзидир. Аммо хоссалари жуда ўхшаш бўлган сийрак ер элементларини ажратиш ниҳоятда мураккаб жараёндир.Кўпгина сийрак ер элементларининг номланиши уларнинг кашф этилиши тарихи билан боғлиқ.
Масалан, «Иттрий» деган ном, биринчи сийрак ер элементи минерали топилган кичкина швед қишлоғи Иттербю шарафига қўйилган. Гадолиний эса, уни кашф этган олим Гадолин номи билан аталган. Диспрозий эса, юнонча "етишиш қийин" деган маънони англатади; «самарий» эса, ўзи ажратиб олинган самарскит минерали номидан; «лантан» - юнонча «яширин» деган сўздан олинган. Дидим («эгизак») узоқ вақтгача мустақил элемент ҳисобланди. Лекин унинг Неодим ("янги эгизак") ва Празеодим ("яшил эгизак" -минерал тузнинг рангига кўра) аралашмаси эканлиги кейинроқ маълум бўлди.
Айрим номлар эса эографик тавсифга эга: Сакандий - Скандинавия шарафига, Голмий - Швеция пойтахти Стокоголмнинг қадимий номи Голмиа шарафига; ҳамда, Лютеций - Парижнинг қадимги Римликлар тилидаги номи Ушарафига; Тулий эса, гўё, ернинг бир чеккасида жойлашган Тула давлати шарафига қўйилган. Биргина астрономик ном ҳам мавжуд бўлиб, у Церийдир. Церий 1801 йилнинг 1 январида Жузеппе Пиасси томоидан кашф қилинган, ва ўша вақтларда Марс ва Юпитер ралиғидаги бешинчи сайёра циатиса қаралган Серера карлик сайёрасининг очилиши муносабати билан шундай аталган. Афсонавий юнон қаҳрамони Прометей шарафига аталган ва сунъий равишда синтез қилинган Прометий элементининг жойи даставвал бўш қолдириглан эди. Сийрак ер элементлари билан бир қаторда, неодим билан самарий орасидаги очиқ жойда айнан прометий жойлашиши кераклиги Мозли қонунига кўра аниқланган.
Нилс Бор, атомнинг электрон қобиқлари асосида тузилиши қоидаси асосида сўнгги сийрак ер элементи лютетсй эканлигини (Z=71) исбот қилди. Айнан Бор иккинчи жумбоққа ҳам жавоб топди: лантаноидлар атомларида, аввал тугалланмаган н-поғона 14 а 4f-электронлари билан тўлади. Ташқаридан учинчи бўлган бу поғонача кимёвий хоссага деярли таъсир қилмайди. Шунинг учун ҳам лантаноидлар лантанга уда ўхшаш ва скандий ҳамда, иттрий билан кўпгина умумийликка эга. ўз атом радиуслари қийматига кўра, лантаноидлар қаторининг ичкарисида жойлашган бу икки элемент даврий системада лантаннинг ҳақиқий кимёвий аналогидир. Учинчи жумбоқ даврий системадаги лантаноидларнинг жойлашуви борасидаги турли тортишувларга сабаб бўлмоқда. Лантаноидларни жойлаштиришнинг умумий қабул қилинган варианти (лантан билан бир катакда жойлаштирилиши) тўғрироқ бўлади.
Сийрак ер элементлари ҳамма маълум элементларнинг 1/6 қисмини ва Ер юзидаги металларнинг 1/4 қисмини ташкил қилади. Аммо анча вақтгача бу элементлар кам ишлатилди. ХХ-асрнинг 60-70 йилларида вазият тубдан ўзгарди. Ҳозир сийрак ер элементларининг ишлатилиш соҳаси жуда кенг. Тоза сийрак ер элементлари (уларнинг кўпчилигини иккинчи жаҳон урушидан кейин олишга муваффақ бўлинган) ўзига хос ноёб хусусиятларига кўра бир-биридан сезиларли даражада фарқ қилади. Бу эса, сийрак ер элементларининг тарихида навбатдаги зиддиятларга сабаб бўлди. Чунки, бунгача улар кимёвий ўхшашликлари боисидан уч валентли ҳолатларида бир хил деб ҳисобланар эди.
