Advanced Micro Devices (AMD) — Америка компанияси, микропротсессорлар, чипсетлар ва график протсессорларнинг энг йирик ишлаб чиқарувчилардан бири. AMD 1969 йилда ташкил этилган ва шу вақтдан бери компютер технологиялари тарихида муҳим рол ўйнади. Ушбу постда биз AMD нинг асосий босқичлари ва босқичларини, шунингдек унинг бозордаги ҳозирги мавқеини таъкидлаймиз.

|
Advanced Micro Devices Inc. |
|
|
Тури |
|
|
Асос солинган |
|
|
Олдинги номи |
|
|
Таъсисчилар |
|
|
Манзил |
|
|
Асосий шахслар |
Жон Э. Колдуэлл , Мaрк Пaпермaстер ( CТО ) |
|
Саноат |
|
|
Микропроцессорлар |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ходимлар сони |
|
|
Бирлашган компаниялар |
|
|
Веб-сайт |
|
AMD компаниясининг тарихи
1969 йил 1 майда Жерри Сандерс томонидан Фаирчилд Семикондуктор компаниясининг етти нафар ҳамкасби билан асос солинган. Бошланғич капитали 100 000 доллар эди. Таъсисчилардан бири Жерри Сандерс компаниянинг биринчи президенти ва бош директори бўлди. Дастлаб, AMD мантиқий чиплар ва хотира ишлаб чиқариш билан шуғулланган. 1972 йилда AMD ўз протсессорларини литсензиялаш учун Интел билан шартнома тузди. Бу AMDга Intel протсессорларининг 8080, 8086 ва 80286 каби версияларини чиқаришга имкон берди. Бироқ, 1986 йилда Интел AMD ўз шартларини бузган деб даъво қилиб, шартномани бекор қилди. Бу 1994 йилда муроса билан якунланган компаниялар ўртасида узоқ давом этган ҳуқуқий низога олиб келди.

Протсессорлар
1991 йилда AMD ўзининг биринчи хусусий протсессорини Am386 ни чиқарди. Бу Интел 386 билан мос келувчи 32 битли протсессор эди, лекин унумдорлиги юқори эди. 1993 йилда AMD Am486 ни тақдим этди, у ҳам Intel 486 билан рақобатлашди. 1995 йилда AMD ўзининг биринчи 64 битли К5 протсессорини эълон қилди, у 1996 йилда AMD томонидан сотиб олинган NexGen архитектурасига асосланган эди. 1997 йилда AMD Intel Pentium II билан мос келувчи, лекин нархи пастроқ ва юқори қувват самарадорлигига эга бўлган K6 ни чиқарди. 1999 йилда AMD тижорат номи билан Athlon номини олган K7 ни тақдим этди. Бу тезлик бўйича Интелдан устун келган биринчи AMD протсессори эди. 2000 йилда AMD Атҳлон 64 деб номланган K8 ни эълон қилди. Бу х86-64 (шунингдек, AMD64 сифатида ҳам танилган) 64 битли кенгайтмаларни қўллаб-қувватлайдиган биринчи иш столи протсессори эди. 2003 йилда AMD AMD64-ни қўллаб-қувватлайдиган биринчи сервер протсессори бўлган Оптеронни тақдим этди.
2006 йилда AMD график протсессорлар соҳасида етакчилардан бири бўлган Канаданинг ATI Течнологиес компаниясини сотиб олди. Бу AMD га график ядроларини ўз протсессорларига интегратсиялаш ва марказий ва график ядроларни битта чипда бирлаштирган тезлаштирилган ишлов бериш бирлиги (APU) контсептсиясини яратиш имконини берди. AMD-дан биринчи APU 2011 йилда Фусион номи билан чиқарилган. 2012 йилда AMD ўзининг янги протсессор архитектурасини — Булдозерни тақдим этди. Бироқ, бу архитектура унумдорлиги ва қувват сарфи бўйича Интел билан рақобатлаша олмади. 2017 йилда AMD ўзининг янги Zen архитектурасини чиқарди, бу эса унумдорлик ва энергия самарадорлигини оширишга олиб келди. Ушбу архитектура асосида иш столи ва мобил тизимлар учун Ryzen протсессорлари, юқори унумдор тизимлар учун Threadripper ва серверлар учун Epyk яратилди. 2019 йилда AMD Zen нинг иккинчи авлоди Зен 2 ни тақдим этди, у ядролар сонини оширди, жараён ҳажмини 7 нм га қисқартирди ва IP яхшиланди. 2020 йилда AMD Zen-нинг учинчи авлоди Зен 3-ни эълон қилди, бу эса IPK-ни янада оширди ва кеш хотирасини оптималлаштирди.
Чипсетлар
AMD шунингдек, ўз протсессорлари учун чипсетлар ишлаб чиқаради, улар протсессор, хотира ва ташқи қурилмалар ўртасидаги интерфейсни таъминлайди. AMD-дан биринчи чипсетлар 1997 йилда K6 протсессорлари учун чиқарилган. 2004 йилда AMD икки каналли DDR хотира ва ҲйперТранспорт интерфейсини қўллаб-қувватловчи K8 протсессорлари учун чипсетларни тақдим этди. 2007 йилда AMD бир нечта график карталарни бирлаштириш учун DDR2 ва DDR3 хотира, PKI Эхпресс интерфейси ва KrossFire технологиясини қўллаб-қувватловчи К10 протсессорлари учун чипсетларни чиқарди. 2011-йилда AMD DDR3 ва DDR4 хотирасини, PKI Express 3.0 интерфейсини ҳамда интегратсиялашган ва дискрет графикаларнинг биргаликда ишлаши учун Дуал Грапҳикс технологиясини қўллаб-қувватловчи APU Фусион чипсетларини тақдим этди. 2017 йилда AMD тезроқ сақлаш учун DDR4 хотира, PKI Express 4.0 ва StoremI технологиясини қўллаб-қувватловчи Ryzen протсессорлари учун чипсетларни чиқарди.
Бошқарув
Директорлар кенгаш
- Жон Э. Калдвелл Директорлар кенгаши раиси ва SMTK Korporation ва KAYE Ink.нинг собиқ президенти ва бош директори (бош директори).
- Лиза Су 2014 йилдан бери AMD президенти ва бош директори (бош директори) лавозимида ишлаб келмоқда.
- Нора М. Дензел Outervall Ink компаниясининг собиқ вақтинчалик бош директори. (2015), Intuit Ink компаниясининг собиқ топ-менежери (2008-2012).
- Марк Дуркан Микрон Течнологй , Инк.нинг собиқ бош директори. (2012-2017).
- Майкл Грегуар КА Течнологиес компаниясининг собиқ раиси ва бош директори (2013-2018).
- Жозеф А. Ҳоусеҳолдер Семпра Энергй компаниясининг собиқ президенти ва бош оператсион директори (КОО) (2018-2020).
- Жон В. Маррен Темасек инвеститсия компаниясининг катта бошқарувчи директори ва TPG Kapital инвеститсия компаниясининг собиқ катта ҳамкори (2000-2015).
- Абҳи Талвалкар — LSI корпоратсиясининг собиқ президенти ва бош директори (бош директори. (2005-2014).
Юқори бошқарув
- Лиза Су 2014 йилдан бери президент ва бош директор (бош директор).
Ижрочи витсе-президентлар бевосита бош директорга ҳисобот беришади
- Рик Бергман — Бош директор ўринбосари (Ижрочи витсе-президент), Ҳисоблаш ва графика технологиялари гуруҳи раҳбари.
- Марк Папермастер — бош технология директори (KTO) ва бош директор ўринбосари, технология ва муҳандислик бўлими бошлиғи.
Катта витсе-президентлар
- Рут Коттер — Глобал Маркетинг (KMO), Инсон ресурслари ва инвесторлар билан алоқалар бўйича катта витсе-президенти.
- Роберт Гама — Катта витсе-президент ва Инсон ресурслари бўлими бошлиғи (CHRO).
- Даррен Грасби — Катта витсе-президент ва савдо бо‘йича боsh директор ( KSO ), EMEA президенти.
- Девиндер Кумар — Катта витсе-президент, боsh молиya директори (KFO) ва g‘азначи.
- Гарри Волин — Катта витсе-президент, Боsh маслаhатчи (KLO) ва корпоратив котиб.
- Жейн Рони — Оператсиyaлар бо‘йича катта витсе-президент (KOO).
- Кейван Кеshвари Халqаро оператсиyaлар бо‘йича катта витсе- президент.
- Ден МакНамара Сервер бизнесининг катта витсе- президенти ва боsh менежери.
- Саеид Моshкелани Катта витсе-президент ва Клиент Компутинг Солутионс боsh менежери.
- Форрест Норрод Дата Сентер ва Eмбеддед Солутионс Гроуп компаниyaсининг катта витсе-президенти ва боsh менежери.
- Назар Заиди протсессор yaдролари , сервер soKs ва IP тизимлари бо‘йича катта витсе- президент.
- Девид Ванг — Радеон Течнологиес гуруhининг муhандислик бо‘йича катта витсе-президенти.
- Андрей Здравкович — Радеон Течнологиес компаниyaсининг дастурий та’минотни иshлаб чиqиsh бо‘йича катта витсе-президенти.
- Спенсер Пан — Катта Хитой бо‘йича катта витсе-президент ва савдо бо‘йича ва Буyuк Хитой идораси президенти.
Компания тарихидаги асосий шахслар
Президентлар ва SEO
- Жерри Сандерс (1969-2002)
- Эктор Руиз (2002-2008)
- Дирк Меер (2008-2011)
- Рори Рид (2011-2014)
- Лиза Су (2014 йилдан бери)
Бозордаги улуши
Протсессорлар
AMD протсессорлари Intelдан кейин иккинчи йирик ишлаб чиқарувчиси ҳисобланади. 2021-йилнинг 3-чораги ҳолатига кўра, AMDънинг иш столи протсессорлари бозоридаги улуши 23,4%, мобил 19,3% ва сервер 9,5% ташкил эди. AMD шунингдек, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One va Xbox Seriyes X/S каби ўйин консоллари учун протсессорлар ишлаб чиқаради.
GPUлар
AMD NVIDIA дан кейин иккинчи йирик GPU ишлаб чиқарувчиси. 2021-йилнинг 3-чораги ҳолатига кўра, AMD иш столи компютерлари учун дискрет график бозорининг 37% ва мобил қурилмалар учун 18% улушига эга. AMD, шунингдек, Ryzen ва Athlon протсессорлари учун ўрнатилган график эчимларни ишлаб чиқаради.
Дастурий таъминот
AMD ўз маҳсулотлари учун драйверлар, ёрдамчи дастурлар, кутубхоналар ва инстуриметларни ўз ичига олган турли хил дастурларни ишлаб чиқади ва уларга хизмат кўрсатади. Мисол учун, AMD Radeon Softvarе — бу AMD график карталари учун драйвер ва ёрдамчи дастурлар тўплами бўлиб, у ишлаш параметрларини созлаш, ўйин видеосини ёзиб олиш, ўйинларни оптималлаштириш ва бошқа имконтлар беради. AMD Ryzen Master — бу Ryzen протсессорларини оверклокк қилиш учун ёрдамчи дастур. AMD ROKm — бу C++, Python, TensorFlov ва PyTorch каби дастурлаш тиллари ва рамкаларини қўллаб-қувватлайдиган очиқ GPU ҳисоблаш платформаси.
Интел билан суд жараёни
AMD ва Intel узоқ вақтдан бери микропротсессорлар бозорида рақобатлашмоқда, бу эса баъзида суд жараёнларига айланиб кетган. Энг шов-шувли ҳолатлардан бири 2005-йилда AMD компаниясининг Intelга қарши даъвоси бўлиб, унда AMD Intel компаниясини АҚШ ва бошқа монополияга қарши қонунларни бузганликда компютер ишлаб чиқарувчиларига Intel маҳсулотларидан фойдаланганликлари учун адолатсиз чегирмалар ва имтиёзлар беришда айблаган. 2009 йилда томонлар келишув битимига эришдилар, унга кўра Intel 1,25 миллиард доллар тўлайди ва бозорда муайян хатти-ҳаракатлар қоидаларига риоя қилиш мажбуриятини олади.
Нима учун АҚШ Хитойдан AMDни тақиқлади?
АҚШ ва Хитой турли соҳаларда, жумладан, технология, иқтисод ва хавфсизлик соҳасида рақобатлашадиган дунёдаги етакчи давлатлардандир. Сўнгги йилларда улар ўртасида савдо уруши, айғоқчилик ва инсон ҳуқуқлари бузилиши ҳақидаги да‘волар ҳамда Жанубий Хитой денгизи минтақасидаги қарама-қаршилик туфайли кескинлик кучайган.
АҚШнинг Хитойга босим воситаларидан бири ҳарбий ёки ядровий мақсадларда фойдаланиш мумкин бўлган Америка технологияларидан фойдаланишни чеклаш эди. 2019 йилда Трамп маъмурияти Хитойнинг бир қанча суперкомпютер компанияларини АҚШ Савдо вазирлиги қора рўйхатига киритди. Бу дегани, Америка компаниялари ўз маҳсулотларини уларга махсус литсензиясиз сота олмайдилар.
Бу компаниялар орасида Хитойдаги энг йирик суперкомпютер ишлаб чиқарувчи ва AMD нинг асосий ҳамкорларидан бири бўлган Сугон ҳам бор эди. Сугон AMD чипларидан илмий тадқиқотлар учун, шунингдек, сунъий интеллект, булутли ҳисоблаш ва киберхавфсизлик соҳаларида катта ҳажмдаги маълумотларни қайта ишлаш учун ишлатилиши мумкин бўлган кучли суперкомпютерларни яратишда фойдаланган. Ушбу суперкомпютерларнинг баъзилари уни дунёдаги энг тезкор 500 та компютер қаторига киради.
AMD нинг Хитойга етказиб беришни тақиқлаш компания бизнесига жиддий зарба берди, чунки Хитой унинг энг йирик бозорларидан бири эди. Таҳлилчиларнинг ҳисоб-китобларига кўра, бу тақиқ туфайли AMD ўз даромадининг 10 фоизини йўқотиши мумкин. Бундан ташқари, тақиқ Хитой бозорида ҳам фаол бўлган Intel ва Nvidia каби бошқа чип ишлаб чиқарувчиларнинг рақобатини кучайтирди.
