Буйрак етишмовчилиги - бу буйраклардан бири ёки иккаласи ҳам ўз ишини тўлиқ бажара олмаслигидир. Бу бирон касаллик натижасида, буйраклар қонни тўлиқ филтрлашни тўхтатганда ва натижада таркибидаги азотли бирикмаларнинг кўпайиши юзага келади.
Буйраклар фаолиятининг бузилиши улар орқали қон оқимининг пасайиши ва буйракка кислород етказиб беришнинг кескин пасайиши билан боғлиқ бўлиши мумкин.
Буйрак етишмовчилиги сабаблари
Буйракнинг жиддий муаммоларига қуйидагилар сабаб бўлиши мумкин:
- буйрак ёки бошқа орган катта қон йўқотиш билан шикастланиши;
- юрак-қон томир тизимининг жиддий бузилиши (юрак етишмовчилиги, ритм бузилиши);
- буйрак тўқималарининг бир қисми ўлимига олиб келадиган интоксикатсия;
- буйракнинг ўткир юқумли касаллиги;
- сийдик йўлларининг обструктсияси;
- ўткир пиелонефрит ёки гломерулонефрит.
Буйрак етишмовчилиги аломатлари
Ўткир буйрак етишмовчилиги ҳар доим танадаги бошқа патологик жараёнларнинг натижасидир. Агар дарҳол унинг аломатларига эътибор берсангиз ва чоралар кўрсангиз, унда таъсирланган буйрак функсиясини тўлиқ тиклаш мумкин.
Буйрак етишмовчилигида қуйидаги асосий белгилар мавжуд:
- чиқарилган сийдик миқдорининг пасайиши, олигурия, дизурия;
- умумий сустлик, уйқучанлик;
- кўнгил айниш, қусиш, иштаҳани пасайиши;
- тахикардия, босимнинг ошиши;
- қорин шишиши, бўшашган ахлат.
Буйрак етишмовчилигида буйраклар асосий, ажратиш функсиясини бажармаганлиги сабабли бутун метаболизм бузилади. Агар касаллик сурункали бўлса, унда буйраклар ўз вазифаларини қисман бажарадилар. Натижада қондаги азотли бирикмалар миқдори ортади.
Буйрак етишмовчилиги - даволаш
Буйрак етишмовчилигини аниқлаш учун шифокорлар қуйидаги текширувларни буюрадилар:
- қон тести (хусусан, креатинин, калий ва карбамид даражасини аниқлаш учун);
- чиқарилган сийдик миқдорини назорат қилиш;
- рентген;
- буйраклар ултратовуш текшируви;
агар керак бўлса - буйрак пелвисининг катетеризатсияси, буйрак ангиографияси ҳам ўтказилиши мумкин.
Буйрак етишмовчилигида беморни шошилинч равишда касалхонага ётқизиш керак, касалхонада даволаниш икки йўналишда амалга оширилади: буйрак етишмовчилигини келтириб чиқарган сабабларни бартараф этиш (масалан, кўп қон йўқотиш) ва буйрак функсиясини тиклаш.
Сурункали буйрак етишмовчилигида буйраклар микросиркулятсиясини яхшилайдиган ва метаболик жараёнларнинг интенсивлигини камайтирадиган дорилар қўлланилади. Диуретиклар сийдик оқишини рағбатлантириш учун ишлатилади. Агар қонда карбамид, калий, креатинин миқдори юқори бўлиб қолса ва беморнинг аҳволи яхшиланмаса, беморга гемодиализ буюрилиши мумкин.